نخستین سامانه لیزری دفاع هوایی پرقدرت و «آماده نبرد» جهان با توان ۱۰۰ کیلووات، موسوم به Iron Beam و توسعهیافته توسط شرکت Rafael Advanced Defense Systems، بهصورت عملیاتی تحویل نیروهای نظامی شد.
وزارت دفاع این کشور اعلام کرد که نخستین سامانه عملیاتی لیزر پرانرژی برای مقابله با راکتها، خمپارهها و پهپادها وارد خدمت شده است؛ سامانهای که میتواند تهدیدات هوایی را با کسری از هزینه سامانههای رهگیر موشکی سنتی منهدم کند.
این سامانه ۱۰۰ کیلوواتی به نیروی هوایی تحویل داده شده و قرار است بهعنوان بخشی از شبکه چندلایه دفاع هوایی مورد استفاده قرار گیرد و در کنار سامانههای موشکی موجود عمل کند.
وزیر دفاع این کشور این رویداد را «مناسبتی تاریخی» توصیف کرد و گفت برای نخستینبار یک سامانه رهگیری لیزری پرقدرت به بلوغ عملیاتی کامل رسیده است. به گفته او، این فناوری قواعد نبرد هوایی را تغییر میدهد زیرا توازن اقتصادی میان تهدیدات ارزانقیمت و رهگیرهای گرانقیمت را برهم میزند.
مدیرکل وزارت دفاع نیز اعلام کرد تحویل این سامانه، گذار از مرحله توسعه به تولید انبوه را نشان میدهد و Iron Beam آغاز یک تحول فناورانه گستردهتر در حوزه دفاع هوایی است. او افزود این سامانه بهطور قابلتوجهی پوشش دفاعی را افزایش داده و هزینههای رهگیری را بهشدت کاهش میدهد.
بر اساس اعلام رسمی، Iron Beam طی چند هفته آزمایش، موفق به انهدام راکتها، گلولههای خمپاره، پهپادها و سایر تهدیدات هوایی شده و عملکرد آن در سناریوهایی شبیهسازیشده با شرایط واقعی نبرد تأیید شده است.
فرمانده نیروی هوایی گفت این سامانه به یکی از اجزای حیاتی نبرد دفاع هوایی تبدیل خواهد شد و مکمل سامانههای موشکی خواهد بود که در درگیریهای اخیر بهشدت مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این سامانه لیزری بهعنوان بخشی جدید از سامانه دفاع هوایی چندلایه عمل میکند. سامانههای موجود برای تهدیدات کوتاهبرد، میانبرد و موشکهای بالستیک طراحی شدهاند، اما در برابر پهپادهای کوچک و اهداف کمارتفاع همیشه کارایی کامل ندارند.
به گفته مقامات دفاعی، در حالی که سامانههای موجود نرخ رهگیری بالایی دارند، در برابر پهپادهای کوچک و اهداف کمپرواز گاهی تنها حدود نیمی از تهدیدات را رهگیری میکنند. Iron Beam دقیقاً برای پر کردن همین خلأ طراحی شده است.

Iron Beam برای مقابله با تهدیدات کند، کوچک و کمارتفاعی طراحی شده که میتوانند از رادارها عبور کنند یا سامانههای موشکی را اشباع کنند.
هدف اصلی این سامانه، درگیر شدن با پرتابههای کوچک است تا رهگیرهای موشکی برای تهدیدات بزرگتر و پیچیدهتر ذخیره شوند.
بزرگترین مزیت Iron Beam هزینه بسیار پایین هر شلیک است. هر بار شلیک لیزر تنها چند سنت هزینه برق دارد، در حالی که هر موشک رهگیر میتواند بین ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار دلار قیمت داشته باشد.
امکان شلیک مکرر بدون نیاز به مهمات فیزیکی، وابستگی لجستیکی را در حملات طولانی کاهش میدهد. تا زمانی که منبع انرژی پایدار وجود داشته باشد، سامانه عملاً با کمبود مهمات مواجه نمیشود.
مدیرعامل شرکت سازنده اعلام کرد این مجموعه به تحویل پیشرفتهترین سامانه لیزری عملیاتی جهان افتخار میکند و تأکید کرد توسعه این فناوری حتی در شرایط درگیری فعال نیز ادامه داشته است. همچنین کار روی فناوریهای لیزر پرقدرت برای کاربردهای نظامی آینده ادامه دارد.
این سامانه با نام Or Eitan بهمعنای «نور ایتان» نیز شناخته میشود و به یاد یکی از افسران کشتهشده در درگیریهای مرزی سال ۲۰۲۴ نامگذاری شده است. پدر او که از توسعهدهندگان سامانه بوده، در مراسم تحویل حضور داشت.
Iron Beam از سال ۲۰۱۴ و بیش از یک دهه در دست توسعه بوده است. مقامات تأکید دارند این سامانه جایگزین کامل دفاع موشکی نخواهد شد، اما بهطور چشمگیری توان پاسخ به تهدیدات هوایی نوظهور را افزایش میدهد.
محدودیت اصلی این فناوری، کاهش کارایی در شرایط بد جوی و دید ضعیف است؛ در چنین شرایطی سامانههای موشکی همچنان نقش اصلی را ایفا خواهند کرد.
سامانه Iron Beam نماد ورود عملیاتی سلاحهای لیزری پرقدرت به نبردهای واقعی است. این فناوری با کاهش چشمگیر هزینه رهگیری، امکان مقابله مؤثر با پهپادها و تهدیدات کوچک را فراهم میکند و فشار را از روی سامانههای موشکی گرانقیمت برمیدارد. با وجود محدودیتهای جوی، Iron Beam را میتوان یکی از مهمترین تحولات دفاع هوایی سالهای اخیر دانست.